Derviş Zaim: Bir mekân sineması'na doğru

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Galatasaray Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Radyo Televizyon ve Sinema, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYDIN ÇAM

Danışman: NİLGÜN TUTAL CHEVIRON

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Derviş Zaim sinemasında biçim, biçem ve içerik bakımından mekan kullanımını merkezine almaktadır. Yönetmenin Tabutta Rövaşata'dan (1996) Rüya'ya (2016?) değin, her bir filminde hem biçim hem de biçem ve içerik bağlamında mekana verdiği önem ve mekanın bir sinema kuramı oluşturacak kadar ayrıksı kullanımı araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Yönetmenin sinemasında mekan –sinemasal mekanlar–, içerik açısından kritik ve belirleyici bir temalar kümesi oluşturur: Mekanın sınırlandırılması, düzenlenmesi, kontrol altına alınması; öznelere yasaklanması, öznenin mekan üzerindeki hareketlerinin denetlenmesi, bölünmüş coğrafyada bir alandan diğerine geçerken özneyi denetleyen bir iktidar olgusu gibi temalar yönetmenin her filminde görülür. Bununla birlikte, mekanın senaryoya bağlı olarak belirlenmesinden çok, doğrudan mekana bağlı, mekanla etkileşimli bir senaryonun yazılması; mekanın sinemasal anlam alanının temel öğelerinden biri, filmin göstereni olarak kullanılması ve mekana dayanan bir estetikle birlikte sinema kuramı oluşturma çabalarının ipuçlarının görülmesi, bir Mekan Sinemasına işaret etmektedir. Bu noktada temel soru şudur: Yönetmenin filmografisi ve sinematografisi bu temalar etrafında biçim, biçem ve içerik bakımından değerlendirilerek mekanın merkezinde olduğu bir sinema yaklaşımı ortaya konulabilir mi? Bu soru, Derviş Zaim'in sinemasal mekanlarının teknik ve bağlamsal çözümlenmesiyle yanıtlanmaya çalışılmıştır. Bunun için Derviş Zaim'in filmografisini oluşturan her bir filmin, mekan planları temel alınarak kurgu–sökümü yapılmış, nicel veri elde edilmiş ve elde edilen bu veriden, bağlamsal çözümleme gerçekleştirilirken yararlanılmıştır. Bununla birlikte yönetmenle gerçekleştirilen söyleşi ve görüşmeler de içerik çözümlemesiyle nitel verilere dönüştürülerek çalışmaya dahil edilmiştir. Gerçekleştirilen değerlendirmelerden sonra yönetmenin sineması için mekanın, biçimi, biçemi ve içeriği belirleyecek önemde bir kullanımı olduğu söylenebilir: Derviş Zaim sinemasında mekan, bir mekan sineması kavramsallaştırmasını onayacak kadar etkin bir biçimde kullanılmaktadır.