Kimlik için kolektif hafızayı örgütlemek: Mübadil kimliği inşasında Lozan mübadilleri derneklerinin rolü

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Galatasaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALİ EMRE ELDEM

Danışman: Hakan Yücel

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tez çalışması, 30 Ocak 1923 tarihinde imzalanan Türk-Yunan Mübadele Antlaşması'nın sadece bir nüfus değişimi olarak değil, aynı zamanda kimliklerin, kültürlerin ve hafızaların yeniden inşa edildiği karmaşık bir süreç olduğunu savunmaktadır. Yaklaşık iki milyon insanın zorunlu olarak yer değiştirdiği bu süreçte, topluluklar hem bireysel hem de kolektif düzeyde derin travmalar yaşamışlardır. Mübadil dernekleri, bu zorunlu göç sürecinde mübadil kimliğinin korunması ve yeniden tanımlanmasında önemli bir rol oynamış, kolektif hafızanın oluşumuna ve korunmasına katkıda bulunmuştur. Din temelli mübadele, etnik ve kültürel çeşitliliği göz ardı ederek toplulukları ayrıştırmış ve kimlik krizlerine neden olmuştur. Hem Türkiye hem de Yunanistan'da, mübadiller yeni yerlerine uyum sağlama sürecinde ciddi zorluklarla karşılaşmış, sosyo-kültürel çatışmalar yaşanmıştır. Bu süreçte mübadil dernekleri toplulukların geçmişe dair anılarını canlı tutarak bu hafızayı yeni nesillere aktarma görevini üstlenmiştir. Derneklerin rolü sadece sosyal dayanışmayı sağlamakla sınırlı kalmamış; aynı zamanda kültürel mirasın korunması, kimlik inşasının desteklenmesi ve mübadil kimliğinin ulusal kimlik inşasına entegre edilmesi gibi işlevler üstlenmiştir. Bu çalışma, mübadil derneklerinin hafıza, kimlik ve mekân arasındaki ilişkiyi nasıl şekillendirdiğini ve bu sürecin devlet politikalarıyla nasıl bir etkileşim içinde olduğunu derinlemesine analiz etmeyi amaçlamaktadır.