15-18. yüzyıl Osmanlı anıtsal mimarisinde ahşabın strüktürel amaçlı kullanımı
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık, Türkiye
Tez Danışmanı: Can Şakir Binan
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışma, 15.–18. yüzyıllar arasında inşa edilen Osmanlı anıtsal kâgir yapılarında yapısal amaçla kullanılan ahşap elemanları incelemektedir. Osmanlı mimarisinde ahşap, yalnızca tamamlayıcı bir malzeme değil, kâgir sistemle bütünleşerek yapının statik davranışına katkı sağlayan temel bir unsur olmuştur. Tezin amacı, kâgir ile bütünleşik yapısal ahşap elemanlar üzerinden yapım teknolojisini, bu elemanların korunma durumlarını ve restorasyon süreçlerini tarihsel ve güncel bağlamda değerlendirmektir. İkinci bölümde, Osmanlı anıtsal mimarisinde kullanılan ahşap türleri, kesim teknikleri ve uygulama biçimleri ele alınmış; malzemenin yapım teknolojisi içerisindeki yeri ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde, ahşap kazıklar, temel ve döşeme ızgaraları, duvar içi hatıllar, gergiler ve kubbe mesnet sistemleri gibi elemanlar yapının en alt kademesinden üst örtüsüne kadar sistematik olarak incelenmiş; tipolojik özellikleri, işlevleri ve örnek uygulamaları değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde, güncel restorasyon süreçlerinde bu elemanların belgelenmesi, bozulmalarının tespiti ve koruma-güçlendirme yöntemleri tartışılmış; seçilmiş on bir anıtsal yapı üzerinden ayrıntılı vaka analizleri yapılmıştır. Beşinci bölümde ise teknolojik bulgular özetlenmiş, bozulma süreçleri sistematik olarak değerlendirilmiş, mevcut restorasyon uygulamaları eleştirel biçimde incelenmiş ve geleceğe dönük araştırma ile uygulama önerileri geliştirilmiştir. Çalışma, Osmanlı kâgir yapılarında ahşap donatının sürekliliği, yapısal işlevi ve restorasyondaki önemi üzerine kapsamlı bir değerlendirme sunarak hem mimarlık tarihi hem de koruma-restorasyon pratiği için yeni bir perspektif geliştirmektedir.