Akademik Veri Yönetim Sistemi
COGİTO, sa.118, ss.114-132, 2025 (Hakemsiz Dergi)
Çağdaş teorilerin sunduğu direniş perspektifleri içinde belki de en kapsayıcısı, André Gorz’un 1972 senesinde ortaya attığı “Küçülme” kavramıdır. Bugün Gorz’un düşüncesinin çok ötesinde bir anlam ve etki alanına sahip bu kavram hem doğadaki hem de toplumdaki yıkımı durdurmayı, tersine çevirmeyi hedefleyen düşünceleri bünyesinde toplaması ve somut ütopya fikriyle bir arada okunması açısından dikkat çekicidir. Bir diğeri, Hartmut Rosa’nın Hızlanma teorisinin ardından geliştirdiği rezonans kavramı, bir yandan Eleştirel Teori geleneğine yaslanırken, diğer yandan fenomenolojiyle kurduğu temas sayesinde öznelerarasılıkla sınırlı kalmayan, doğa, hatta şeylerle ilişkilerimizi de kapsayan bir sistem eleştirisine ve “dünya ilişkileri” perspektifine açılır. Küçülme ve Rezonans arasında, ilk bakışta, hem “dünya ilişkileri”ni merkeze almaları hem de somut ütopya düşüncesinin çağdaş anlam alanını – bu alan Şeyla Benhabib’in “Yanılsamasız Kozmopolitizm” anlayışında yeniden canlandırılana kadar, en azından eleştirel teori geleneği içinde, suskun kalmıştır – besleyebilecek kavramlar olmaları açısından bir yakınlık fark edilebilir. Bu yazı, küçülme ve rezonans arasında nasıl bir bağ kurulabileceğini sormayı, ancak bunu birini diğerinin diline tercüme ederek, birinin sorularına ve taleplerine diğerinin verdiği/verebileceği cevapları açmaya çalışarak değil, her ikisini de “sınır” kavramıyla ilişkileri üzerinden değerlendirerek yapmayı amaçlıyor. Bu nedenle Bloch’un somut ütopyası kadar, Balibar’ın “sınır” üzerine düşünceleri de bu okumayı yaparken takip edeceğimiz bir izlek olacak.