Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye ve Türk Medeni Kanunu Işığında Toplumsal Dönüşüm

 Osmanlı İmparatorluğu boyunca hem şeri hukuk hem de örfi hukuk uygulan mış, imparatorluğun son dönemlerinde hızlanan yaşam, artan ticaret ilişkileri ve Avrupa ülkelerindeki kodifikasyon hareketlerinin artması nedeniyle bir medeni kanun ihtiyacı doğmuştur. Bu amaçla ortaya çıkan Mecelle klasik bir medeni kanunun içeriğinden yoksundur, bünyesinde usul kurallarını barındırmakla beraber aile ve miras hukukuna ilişkin hükümlere yer verilmemiştir. Daha sonra bu eksiklik giderilmeye çalışılmış ve aile hukukuna ilişkin hükümler tamamlanmak istenmiş, bu amaçla da 1917 tarihinde Hukuk-ı Aile Kararnamesi çıkarılmıştır. Bu kararname de yaklaşık iki yıl kadar kısa bir süre yürürlükte kalmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla demokratikleşme yolunda yeni hedefler barındıran laik bir hukuk sistemi benimsenmiştir. Bu nedenle dini temellere dayanan bir medeni kanunun yürürlükte kalması imkansızlaşmıştır. Kısa vadede bir çözüm bulma gereği ortaya çıktığından resepsiyon yoluna gidilmiş ve İsviçre Medeni kanunu bütünüyle kabul edilmiştir. Türk Medeni Kanunu, Mecelle’nin aksine İslam hukukuna uygunluk kriteri gözetilerek oluşturulmuş bir kanun değildir. Laik bir temeli olan bu kanun, özellikle aile hukukuna ilişkin düzenlemeleriyle hem Müslüman ve Müslüman olmayan azınlıklar arasındaki farkı ortadan kaldırarak hukuki birliği sağ lamış hem de aileyi kamusal bir alan olarak ele alarak dönüşüme açmıştır. Bir sosyal mühendislik olarak nitelendirilebilecek Türk Medeni Kanunu ile Türkiye’de sosyolojik bir değişimin gerçekleştirildiği doğru olmakla beraber bu kanuna direnen ve kendi kül türünü devam ettiren grupların var olduğu ise unutulmamalıdır. İlgili çalışmada literatür taraması ile Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde yapılan medeni kanun alanındaki kodifikasyonların ve Türkiye Cumhuriyeti döneminde resepsiyon yoluyla kabul edilen Türk Medeni Kanunu’nun etkileri ortaya konmuştur.