Bir Eşik Olarak İstikrar: Esad’ın Düşüşünün Ardından Türkiye’deki Yüksek Eğitimli Suriyeli Mülteciler Arasında Geri Dönüş, Kalış veya Başka Bir Ülkeye Göç


Creative Commons License

HALLAK J., Danış D., Sert D.

Marmara Üniversitesi siyasal bilimler dergisi (online), cilt.14, sa.2, ss.385-412, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu makalede, Türkiye’de yaşayan Suriyeli mültecilerin geri dönüş, Türkiye’de kalma ve üçüncü bir ülkeye göç etme niyetleri, çatışma sonrası yeniden inşa süreçlerinde vasıfları kritik önem taşıyan yüksek eğitimli bir alt gruba odaklanarak incelenmektedir. Aralık 2024 öncesinde gerçekleştirilen anket çalışması (N=510) ile sonrasında yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler (n=20) bir araya getirilerek, algılanan istikrarın (güvenlik, geçim koşulları, hizmetlere erişim ve kurumsal öngörülebilirlik gibi unsurların) geleceğe yönelik planları nasıl şekillendirdiği analiz edilmektedir. Nicel analiz önce genel örneklemi ortaya koymakta, ardından lisans ve lisansüstü eğitim almış katılımcılara odaklanmaktadır. Bulgular, bu yüksek eğitimli alt grup içinde geri dönüş eğilimlerinin özellikle Suriye’de mülk sahibi olmak ve güvenlik ile yaşam koşullarına dair olumlu algılarla güçlü biçimde ilişkili olduğunu; buna karşılık Türk vatandaşlığına sahip olmanın ve Türkiye’de daha uzun süre yaşamış olmanın geri dönüş eğilimini azalttığını göstermektedir. Derinlemesine görüşmeler ise yüksek eğitimli Suriyelilerin “istikrar” kavramını diploma denkliği, hukuki statü, mesleki hareketlilik ve nitelikli çalışma için gerekli altyapılar üzerinden nasıl anlamlandırdığını ortaya koyarak analize yorumlayıcı bir derinlik kazandırmaktadır. Katılımcıların önemli bir bölümü, Suriye’deki belirsizlik ve kırılganlığın uzun vadeli kariyer ve aile projelerini tehdit etmesi nedeniyle geri dönüş ihtimalini dışlamaktadır. Buna karşılık bazıları, Türkiye’de yaşadıkları hukuki güvencesizlik, ayrımcılık ve kısıtlanan hareketlilik deneyimleri nedeniyle geri dönüşü ya da üçüncü bir ülkeye göçü değerlendirmektedir. Makale, eğitimin gönüllü geri dönüş kavramının anlamını nasıl yeniden şekillendirdiğini ve yüksek eğitimli mültecilerin kurumsal ve mesleki ihtiyaçlarını göz ardı eden politikaların sürdürülebilir yeniden entegrasyon sağlamada neden yetersiz kalacağını göstererek kalıcı çözümler tartışmalarına katkı sunmaktadır.
In this article, we examine determinants of return, stay, and onward migration intentions among Syrian refugees in Türkiye, focusing on a highly educated subgroup whose skills are often viewed as crucial for post-conflict reconstruction. Combining a pre-December 2024 survey (N=510) with post-December 2024 semi-structured interviews (n=20), we analyze how perceived stability—security, livelihoods, services, and institutional predictability—structures future plans. Quantitative analysis first situates the broader survey sample and then focuses on university – and postgraduate-educated respondents, showing that return aspirations among this highly educated subgroup are strongly associated with property ownership in Syria and positive perceptions of security and living conditions, while Turkish citizenship and longer duration of stay in Türkiye are associated with lower return propensity. The interview phase provides interpretive depth by showing how highly educated Syrians understand “stability” through credential recognition, legal status, professional mobility, and the infrastructure required for skilled work. Many rule out return because volatility in Syria threatens long-term career and family projects; others contemplate return or onward migration when legal precarity, discrimination, and blocked mobility in Türkiye undermine stability. The article contributes to debates on durable solutions by showing how education reshapes the meaning of voluntariness and why policies that ignore highly educated refugees’ institutional and professional requirements are unlikely to enable sustainable reintegration.