Akademik Veri Yönetim Sistemi
Söylem 5. Uluslararası Filoloji Sempozyumu , Isparta, Türkiye, 7 - 09 Mayıs 2026, ss.64-65, (Özet Bildiri)
Bu çalışma, Sabahattin Ali'nin öykülerindeki anlatıcı stratejilerini Gérard Genette'in odaklanma (focalization) kuramı ve Wayne C. Booth'un zımni yazar (implied author) kavramı çerçevesinde incelemektedir. Yapısalcı anlatıbilimin temel ilkeleri ve bu alandaki kurucu isimler kısaca ele alındıktan sonra Sabahattin Ali öykücülüğünde gözlemlenen üç temel anlatıcı tipi —tanrısal (hâkim) anlatıcı, ben-anlatıcı ve çerçeve anlatıcı— somut metin örnekleriyle çözümlenmektedir. Genette'in homodiegetik ve heterodiegetik anlatıcı ayrımı ile sıfır, iç ve dış odaklanma kategorileri, yazarın öykülerine uygulanarak her anlatıcı tipinin bilgi dağılımını ve okur algısını nasıl biçimlendirdiği ortaya konmaktadır. Özellikle “Kağnı”, “Ses”, “Köpek”, “Düşman” ve “Çaydanlık” gibi öykülerde anlatıcının, olayları yorumlamaktan kaçınır görünürken zımni yazarın ideolojik perspektifini içkin biçimde metnin dokusuna işlediği gösterilmektedir. Anlatıcının mesafeli ve tarafsız konumu, okuru pasif bir alıcı olarak değil; toplumsal bir vicdanın parçası olarak konumlandıran stratejik bir işlev üstlenmektedir. Serbest dolaylı anlatım, metaforik dil ve seçici betimleme gibi teknikler aracılığıyla feodal yapı, sınıf çatışması, aydın-halk uçurumu ve bürokrasinin adaletsizliği gibi toplumsal sorunlar, didaktik bir söyleme başvurmaksızın sanatsal bir içkinlikle kurgulanmaktadır. Booth'un zımni yazar kavramı bağlamında değerlendirildiğinde, Sabahattin Ali'nin metinlerinde anlatıcının “tarafsızlık yanılsaması”nın aslında bilinçli bir ideolojik aygıt olarak işlev gördüğü anlaşılmaktadır: Anlatıcı yalnızca gösterir; ancak neyin, nasıl ve hangi dille gösterileceğine karar veren zımni yazardır. Bu çift katmanlı anlatı yapısı, Sabahattin Ali'nin poetikasının hem estetik kaygılarla hem de toplumsal bir dönüşüm hedefiyle birlikte inşa edildiğini gözler önüne sermektedir. Anahtar sözcükler: Sabahattin Ali, anlatıbilim, odaklanma (focalization), zımni yazar (implied author), ideolojik anlatıcı.