L'effet coup fouet et l'importance de la centralisation de l'information dans la gestion des chaines logistiques
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Galatasaray Üniversitesi, Mühendislik ve Teknoloji Fakültesi, Endüstri Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Fransızca
Öğrenci: ROMİ EMİRHAN
Danışman: MÜJDE GENEVOIS
Özet:Özet Tedarik zinciri, tedarikçinin tedarikçisinden müşterinin müşterisine kadar birçok öğeden oluşan bir ağ sistemidir. Tedarik zinciri yönetimi; tedarikçiler, imalatçılar, dağıtıcılar ve müşterilerden oluşan bu ağdaki; malzeme, bilgi ve finansal akışların yönetimidir. Amaç, zincirin halkaları arasında optimum iletişimi sağlamak, işlemlerin hızını artırmak, gereksiz elemanları yok etmek ve müşteriyi memnun etmektir. Günümüzde, tedarik zincirini oluşturan şirketler arasındaki iletişimsizlik, başarısızlığa yol açmaktadır. Zinciri oluşturanlar yani tedarikçiler, imalatçılar, dağıtıcılar, toptancılar ve perakendeciler iletişim içinde, ortak hedefler belirlemeli, ortak kararlar almalı, maliyeti minimuma düşürmeli ve aldıkları kararlarla, zincirin her bir halkası için verimliliği artırmayı hedeflemelidirler. Tedarik zinciri yönetiminde karşılaşılan en önemli sorunlardan biri kar topu etkisidir: Son kullanıcı taleplerinde gözlemlenen büyük dalgalanmalar, tüm tedarik zinciri boyunca sipariş miktarlarında ve stok seviyelerinde dalgalanmalara sebep olmaktadır. Son kullanıcı siparişlerindeki değişkenlik, perakendeci siparişlerine, akabinde toptancı, akabinde dağıtıcı siparişlerine artarak yansımakta ve imalatçı tarafından beklenmedik sipariş artışlarının yaşanmasına sebebiyet vermektedir. Kısaca, perakendeciden imalatçıya kadar artarak giden sipariş miktarlarındaki dalgalanmalara kar topu etkisi veya kamçı etkisi denir. Bu dalgalanma, stokların artmasına, dolayısıyla daha fazla paranın stoka bağlanmasına ve son kullanıcı taleplerinin gerçekleştirilme oranlarının düşmesine neden olmaktadır. Dolayısıyla, tedarik zinciri yönetiminin asıl amaçlarından biri olan müşteri memnuniyeti sağlanamamaktadır.İşbu tez çalışmasındaki amaç; günümüzde, tedarik zincirlerinin en büyük sorunlarından biri olan kar topu etkisinin, zincirin halkaları arasındaki bilgi alışverişiyle azaltılabileceğini ve hatta yok edilebileceğini kanıtlamaktır. Kar topu etkisinden ilk olarak, 1959'de, Dr. Jay Wright Forrester tarafından söz edilmiştir. İlerleyen yıllarda, sorunun öneminin daha da iyi kavranmasıyla, konu üzerindeki araştırmalarda artış gözlenmiştir. Kar topu etkisini azaltmak veya yok edebilmek için sebeplerinin neler olduğunun belirlenmesi ve bu sebepler üzerinde odaklanılması gerekir. Kar topu etkisinin başlıca sebepleri şunlardır:. Talep tahminlerinin sıkça ve düzenli bir şekilde güncelleştirilememesi: Son kullanıcıdan gelen talep, perakendeci dışında, zincirin halkaları tarafından bilinmiyorsa, tahminler bir önceki sipariş miktarları üzerinden hesaplanmakta ve bu da yanılmalar arttıkça, güvenlik stoklarının artmasına ve üretim sürelerinin uzamasına sebep olmaktadır. Bu sorunun çözümlenmesi için, zinciri oluşturan öğeler arasında bilgi alışverişi sağlanması, son kullanıcıdan gelen talebin sadece perakendeci tarafından değil, diğer tüm halkalar tarafından da bilinmesi gerekir.. Parti büyüklüğü ve sipariş sıklığı: Şirketler, tedarikçilerine sipariş vermeden önce, gerek maliyet gerek sevkiyat büyüklüğü açısından, müşterilerinden gelen taleplerin birikmesini beklerler. Bu sorunun çözümü için, parti büyüklüklerinin azaltılması, uzun aralıklarla yapılan tek ürünlük sevkiyatlar yerine, kısa aralıklarla farklı ürünlerden oluşan sevkiyatların gerçekleştirilmesi gerekir. XIV. Ürün yokluğundan kaynaklanan fazla siparişerler: Eğer müşteri siparişinin belli bir bölümünün tedarik edilmediğini fark ediyorsa, istediği miktarda ürünün eline geçmesi için, gereğinden fazla sipariş verir. Bu sorunun çözümü için; tedarikçiler; talepleri, gelen siparişler doğrultusunda değil, geçmiş satışlar doğrultusunda değerlendirmelidirler.. Fiyatlardaki dalgalanmalar: İmalatçı firma, dönem dönem indirimler uyguluyorsa, müşteriler o dönemlerde fazla sipariş vermeyi tercih ederler, dolayısıyla siparişlerde dalgalanmalar oluşur. Bu sorunu çözümleyebilmek için, imalatçı firmanın her zaman aynı fiyatları uygulaması, indirim veya kampanyalar uygulamaması gerekir. Kar topu etkisini ölçebilmek için kullanılan en yaygın yöntem, verilen siparişlerin varyansının gelen taleplerin varyansına bölümüdür, kısacası çıktıların varyansı bolü girdilerin varyansıdır. Çalışmamızda, kar topu etkisini ölçebilmek için varolan iki yöntemden biri olan sistem kontrol mühendisliği yöntemini kullandık. Sistem kontrol mühendisliğini seçmemizin sebebi, yeniden sipariş politikalarının dinamik özellikleriyle uyuşması ve tedarik zincirinin her halkası için, normal dağılıma uyan müşteri taleplerinden kaynaklanan kar topu etkisini incelemesidir. Yeniden sipariş politikalarının kar topu etkisi oluşumundaki önemi ise bir çok akademik çalışmada vurgulanmış, kanıtlanmıştır. Bu nedenle çalışmamızda, sistem kontrol mühendisliğini kullanarak, farklı yeniden sipariş politikaları kullandığımızda oluşan kar topu etkisini ölçtük. Farklı yeniden sipariş politikalarına göre oluşan kar topu etkisini ölçebilmek için, sistem kontrol mühendisliği yöntemini kullanırken izlediğimiz adımlar özet olarak şunlardır: 1. İlgili yeniden sipariş politikasına ait dönüşüm fonksiyonunun türevini almak. 2. Tepkilerin frekans eğrisini çizmek. XV3. Kar topu etkenini hesaplamak. (Kontrol mühendisliğiyle hesaplanan kar topu etkeni, çıktıların varyansının girdilerin varyansına bölümüne denktir.) Yeniden sipariş politikaları ise, "ne zaman" ve "ne kadar" stok oluşturulması gerektiğine göre çeşitlendirilirler. Çalışmamızda iki temel yeniden sipariş politikasına yer verdik. Birincisi, belli zaman aralıklarıyla farklı miktarlarda sipariş verilen hedef stok yöntemi, ikincisi ise düzeltme yöntemi. Geçmişte yapılan araştırmalarda, kar topu etkisine, en fazla bu iki yeniden sipariş politikası uygulandığında rastlanıldığı belirtilmiştir. Hedef stok yöntemini incelerken tahmin yöntemi olarak hareketli ortalama, üstel düzeltme ve talep sinyalizasyon yöntemlerini kullandık ve bu 3 farklı tahmin yöntemini kullanan hedef stok yöntemleri için ilgili nedensel döngü diyagramlarından hareketle dönüşüm fonksiyonlarını oluşturduk. Kullandığımız diğer yeniden sipariş politikası olan düzeltme yöntemi için de tahmin yöntemi olarak üstel düzeltme yöntemini kullandık, ilgili nedensel döngü diyagramlarını oluşturduk. Her bir yöntem için nedensel döngü diyagramlarını ve akabinde dönüşüm fonksiyonlarını, hem bilgi alışverişinin olduğu hem de bilgi alışverişinin olmadığı iki faklı tedarik zinciri için geliştirdik. Elde ettiğimiz farklı transfer fonksiyonlarından hareketle, bilgi alışverişinin olduğu ve olmadığı durumlar için, tepkilerin frekans eğrilerini oluşturduk. Bu eğrileri mukayese ettiğimizde, minimum kar topu etkisinin düzeltme yöntemi kullanıldığında oluştuğunu gördük. Ayrıca bilgi alışverişi olduğunda, hangi yeniden sipariş politikası kullanılırsa kullanılsın, kar topu etkisinin azaldığı görülmektedir. Çalışmamızın uygulama bölümünde, Türkiye'de mobil satış ve dağıtım sistemleri kuran şirketlerden Univera'nm bu alanda yaptığı çalışmaları inceledik. Univera, 1992'den bu yana, Türkiye'de önde gelen pek çok firmaya mobil satış ve dağıtım projeleri XVIuygulamaktadır. Şirketin bu alanda geliştirdiği EnRoute ürünleri, tedarik zincirinin farklı halkaları tarafından kullanılan üç temel programdan oluşmaktadır: EnRouteMobile, satış temsilcileri tarafından; EnRoutePlus, dağıtıcılar tarafından; EnRouteCentral da merkez ofisdeki yöneticiler tarafından kullanılabilmektedir. Bu üç yazılım arasında çift yönlü bilgi akışı mevcuttur. Çalışmamızda, EnRoute paketinin uygulamaya koyulduğu Nestle, Marshall Boya ve Pamukkala Şarapçılık' tan yetkili kişilerle irtibata geçtik ve bu yazılım pakedini nasıl uyguladıklarını ve şirketlerinde eskiye göre ne oranda verimlilik elde ettiklerini öğrendik. Aldığımız cevaplar doğrultusunda, tedarik zincirini oluşturan öğeler arasındaki bilgi alışverişinin, işletmelerdeki verimliliği artırdığına karar verdik. İkinci uygulama olarak da; üretimi Avusturya'da yapılan, Silhouette gözlüklerinin Türkiye distribütörlüğünü yapan SerOptik Şirketinin genel müdürüyle görüştük. Fabrika, SerOptik ve perakendecilerden biri olan Silhouette Optik arasındaki, 2003- 2004 yıllarına ait planlanan ve gerçekleşen talep-sipariş miktarlarım inceledik. Yapılan inceleme sonucunda tahminlerle gerçekleşen sipariş miktarlarının birbirlerine yakın veriler olmadıklarını ve her iki durum için de kar topu etkisinin var olduğunu gördük. Tahmin yöntemlerinden, hareketli ortalama yönteminin bu zincire uygun olduğunu düşündük ve tahminleri bu yöntemle hesapladık. Hesapladığımız tahminlerle hem daha düşük kar topu etkenleri elde ettik hem de gerçekleşen sipariş miktarlarına daha yakın tahminler elde ettik. Tedarik zinciri yönetiminde, karşılaşılan sorunlardan biri olan kar topu etkisinin azaltılabilmesi veya yok edilebilmesi için, zinciri oluşturan halkalar arasında bilgi alışverişinin olması gerekmektedir. Doğru tahmin yönteminin zincirin tüm halkaları tarafından kullanılmasıyla ve bilgi alışverişiyle kar topu etkisinin azaltılabildiğinin doğruluğu verdiğimiz örneklerle de kanıtlanmaktadır. Kısacası; halkalar arasında bilgi alışverişi olmayan bir tedarik zincirinin verimli olması mümkün değildir. XVII